Τι συνέβη τις τελευταίες ημέρες με τη Μονή Σινά; Αν κάποιος έλεγε πριν λίγες εβδομάδες ότι η Μονή Αγίας Αικατερίνης του Σινά θα γινόταν πρωτοσέλιδο, θα τον περνούσαν για υπερβολικό. Κι όμως, το ιστορικό μοναστήρι, που στέκει αγέρωχο στους πρόποδες του όρους Σινά εδώ και 17 αιώνες, βρέθηκε ξαφνικά στο επίκεντρο μιας σοβαρής διπλωματικής κρίσης μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου.
Όλα ξεκίνησαν όταν αιγυπτιακό δικαστήριο αποφάσισε τη δήμευση της περιουσίας της Μονής. Ουσιαστικά, με άλλα λόγια, τη μετατροπή της σε μουσείο. Η απόφαση αυτή, που έρχεται σε αντίθεση με προηγούμενες διαβεβαιώσεις της αιγυπτιακής κυβέρνησης, προβλέπει ότι η ακίνητη περιουσία της Μονής περνά στο αιγυπτιακό κράτος. Παράλληλα, οι μοναχοί καλούνται να εγκαταλείψουν συγκεκριμένα ακίνητα και να παραμείνουν μόνο για θρησκευτικές ανάγκες, όσο το επιτρέπει ο νέος ιδιοκτήτης – δηλαδή το κράτος.
Η αντίδραση της Ελλάδας ήταν άμεση. Ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος μίλησε για «άλωση» και «υφαρπαγή», ενώ το Υπουργείο Εξωτερικών κινητοποιήθηκε για να βρεθεί λύση. Μάλιστα, ελληνική αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον ΥΠΕΞ ταξίδεψε στο Κάιρο για κρίσιμες συνομιλίες, έχοντας στα χέρια της έγγραφο της UNESCO που αναγνωρίζει την κυριότητα της Μονής στην Ελληνορθόδοξη Εκκλησία.
Οι μοναχοί, από την πλευρά τους, ετοιμάζουν διεθνή καμπάνια ενημέρωσης, απευθυνόμενοι σε χριστιανικές Εκκλησίες αλλά και σε ηγεσίες άλλων θρησκειών, θεωρώντας την απόφαση πλήγμα στη θρησκευτική ελευθερία και στη διαχρονική παρουσία της Ορθοδοξίας στο Σινά.
Τι είναι η Μονή Σινά και γιατί έχει τόση σημασία;
Ας αφήσουμε για λίγο τη διπλωματία και ας δούμε τι είναι αυτό το μοναστήρι που κατάφερε να ενώσει – ή να διχάσει – τόσους λαούς, θρησκείες και πολιτισμούς.
Η Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης Όρους Σινά, όπως είναι το πλήρες όνομά της, θεωρείται το αρχαιότερο εν λειτουργία χριστιανικό μοναστήρι στον κόσμο. Χτίστηκε τον 6ο αιώνα, με εντολή του βυζαντινού αυτοκράτορα Ιουστινιανού, ακριβώς στο σημείο όπου, σύμφωνα με τη Βίβλο, ο Μωυσής είδε τη φλεγόμενη βάτο και παρέλαβε τις Δέκα Εντολές από τον Θεό.
Δεν είναι τυχαίο ότι το σημείο αυτό θεωρείται θεοβάδιστο – δηλαδή, τόπος όπου περπάτησε ο Θεός. Η ίδια η μονή είναι κτισμένη γύρω από τη φλεγόμενη βάτο, που βρίσκεται ακόμη και σήμερα εντός των τειχών της.
Η σημασία της Μονής δεν περιορίζεται μόνο στη θρησκευτική της αξία. Είναι ένα πραγματικό μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, αναγνωρισμένο από την UNESCO, με ανεκτίμητα κειμήλια, χειρόγραφα, εικόνες και ψηφιδωτά που μαρτυρούν 17 αιώνες αδιάλειπτης παρουσίας και προσφοράς.
Μια Μικρή Ιστορική Διαδρομή: Από τον Ιουστινιανό μέχρι τον Μωάμεθ
Η ιστορία της Μονής είναι γεμάτη ανατροπές, θαύματα και… διπλωματικά «μπρα ντε φερ». Από την ίδρυσή της μέχρι σήμερα, έχει επιβιώσει από πολέμους, κατακτήσεις, θρησκευτικές αλλαγές και πολιτικές αναταράξεις. Κι όμως, κάθε φορά βγαίνει πιο δυνατή.
6ος αιώνας μ.Χ.: Ο Ιουστινιανός χτίζει το μοναστήρι για να προστατεύσει τους μοναχούς που ζούσαν εκεί από τις επιδρομές των νομάδων. Ήδη από τότε, η περιοχή θεωρείται ιερή για Εβραίους, Χριστιανούς και Μουσουλμάνους.
7ος αιώνας: Με την αραβική κατάκτηση της περιοχής, η Μονή προστατεύεται με ένα έγγραφο που φέρει το αποτύπωμα της παλάμης του ίδιου του Μωάμεθ – τη λεγόμενη «Διαθήκη του Μωάμεθ». Σύμφωνα με την παράδοση, ο προφήτης του Ισλάμ διαβεβαιώνει ότι οι μοναχοί θα χαίρουν ασφάλειας και προστασίας υπό μουσουλμανική εξουσία.
Μεσαίωνας – Νεότερα Χρόνια: Η Μονή περνάει από χίλια κύματα. Άραβες, Βεδουίνοι, Οθωμανοί, ακόμη και ο Ναπολέων, όλοι αναγνωρίζουν τη σημασία της και προσφέρουν κατά καιρούς προστασία. Μάλιστα, η σχέση της με τους τοπικούς μουσουλμάνους βεδουίνους είναι τόσο στενή, που αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής και της φύλαξής της.
20ός – 21ος αιώνας: Η Μονή γίνεται σύμβολο διαθρησκειακού διαλόγου και ειρηνικής συνύπαρξης. Η UNESCO την ανακηρύσσει μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς, ενώ συνεχίζει να αποτελεί σημείο αναφοράς για ολόκληρη την Ορθοδοξία και όχι μόνο.
Γιατί η Μονή Σινά είναι μοναδική στον κόσμο;
Αν ρωτήσεις έναν ιστορικό, θα σου πει για τα ανεκτίμητα χειρόγραφα και τις εικόνες. Αν ρωτήσεις έναν θεολόγο, θα μιλήσει για το πνευματικό της βάρος. Αν ρωτήσεις έναν απλό ταξιδιώτη, θα σου περιγράψει τη μαγευτική ατμόσφαιρα και το δέος που νιώθει κανείς στους πρόποδες του όρους Σινά.
Ας δούμε μερικά στοιχεία που κάνουν τη Μονή πραγματικά ξεχωριστή:
- Αδιάλειπτη λειτουργία επί 17 αιώνες: Ό,τι και να έγινε στην περιοχή, η Μονή δεν σταμάτησε ποτέ να λειτουργεί ως μοναστήρι.
- Διαθρησκειακή αναγνώριση: Η «Διαθήκη του Μωάμεθ» αποτελεί σπάνιο παράδειγμα προστασίας χριστιανικού μοναστηριού από τον ιδρυτή του Ισλάμ. Μάλιστα, στο εσωτερικό της Μονής υπάρχει και μικρό τζαμί, δείγμα του διαλόγου και του σεβασμού που επικρατούσε επί αιώνες.
- Ανεκτίμητα κειμήλια: Η βιβλιοθήκη της Μονής διαθέτει τη δεύτερη σημαντικότερη συλλογή χειρογράφων στον κόσμο μετά το Βατικανό, με σπάνια έργα σε ελληνικά, αραβικά, συριακά, γεωργιανά και άλλες γλώσσες.
- Σχέση με τους βεδουίνους: Οι τοπικοί μουσουλμάνοι βεδουίνοι προστατεύουν τη Μονή εδώ και αιώνες, αποτελώντας ζωντανό παράδειγμα ειρηνικής συνύπαρξης.
Η Μονή Σινά ως φάρος πίστης, διαλόγου και πολιτισμού
Η Μονή της Αγίας Αικατερίνης δεν είναι απλώς ένα μοναστήρι. Είναι ένα παγκόσμιο σύμβολο. Ένας τόπος όπου συναντιούνται τρεις μεγάλες θρησκείες – Ιουδαϊσμός, Χριστιανισμός, Ισλάμ – και όπου ο σεβασμός, η συνεργασία και ο διάλογος δεν είναι απλώς θεωρία, αλλά καθημερινή πράξη.
Η παρουσία της Μονής στο Σινά υπήρξε διαχρονικά σημείο αναφοράς για τον χριστιανικό κόσμο, αλλά και για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Εκατοντάδες χιλιάδες προσκυνητές και τουρίστες από όλο τον κόσμο επισκέπτονται κάθε χρόνο το μοναστήρι, αναζητώντας λίγη από τη γαλήνη και το φως που πηγάζει από τα τείχη του.
Τι διακυβεύεται σήμερα;
Η πρόσφατη δικαστική απόφαση της Αιγύπτου δεν είναι απλώς μια νομική διαμάχη για τίτλους ιδιοκτησίας. Είναι μια υπόθεση που αγγίζει τον πυρήνα της θρησκευτικής ελευθερίας, της πολιτιστικής κληρονομιάς και της ιστορικής μνήμης.
Η μετατροπή της Μονής σε τουριστική ατραξιόν, η δήμευση της περιουσίας της και η απομάκρυνση των μοναχών αποτελούν, σύμφωνα με την ελληνική πλευρά και την Ορθόδοξη Εκκλησία, κατάλυση κάθε έννοιας δικαίου και πλήγμα για την ίδια την ύπαρξη του μοναστηριού.
Η Αθήνα επιδιώκει μια μόνιμη θεσμική λύση, βασιζόμενη σε διεθνή έγγραφα και στη μακρά παράδοση διαθρησκειακού σεβασμού που χαρακτηρίζει τη Μονή. Το ζήτημα έχει ήδη λάβει διεθνείς διαστάσεις, με κινητοποιήσεις και αντιδράσεις από Εκκλησίες, οργανώσεις και προσωπικότητες σε όλο τον κόσμο.
Το μέλλον της Μονής Σινά
Το μόνο σίγουρο είναι ότι η ιστορία της Μονής Σινά δεν τελειώνει εδώ. Αν κάτι μας διδάσκει η μακραίωνη διαδρομή της, είναι ότι ξέρει να επιβιώνει, να προσαρμόζεται και να εμπνέει. Η κρίση αυτή ίσως αποτελέσει αφορμή για έναν νέο διάλογο, όχι μόνο μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, αλλά και μεταξύ όλων όσοι ενδιαφέρονται για την προστασία της παγκόσμιας πολιτιστικής και θρησκευτικής κληρονομιάς.
Και όπως λένε οι μοναχοί του Σινά, «όπου υπάρχει πίστη, υπάρχει και ελπίδα». Ας ελπίσουμε ότι και αυτή τη φορά, η Μονή θα συνεχίσει να στέκει αγέρωχη, φάρος πίστης και πολιτισμού, για πολλούς αιώνες ακόμη.
Υ.Γ. Αν βρεθείτε ποτέ στο Σινά, μην ξεχάσετε να ρωτήσετε τους βεδουίνους για τις ιστορίες τους με τους μοναχούς. Θα ακούσετε πράγματα που δεν γράφονται σε κανένα βιβλίο ιστορίας – και ίσως, τελικά, αυτή να είναι η αληθινή μαγεία της Μονής Σινά.
